أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
71
قانون ( فارسى )
مسئله نگهداشتن باد در شكم و به هنگام بيرون ندادن آن ، ممكن است در حركت خود به معده برگردد ، در معده به بخار تبديل شود و بالا رود و به مغز رسد و آزار شديد و بيش از حد به بار آيد و در برگرفتهء معده را به تباهى كشاند . « 1 » و بدان ! كه هر خوراكى و به ويژه افشرههاى مشروبى اگر گيرندگى نداشته باشند ، با معده سازگار نيستند . روغنها - هر نوعى باشند - با معده سازش ندارند و معده را سست مىكنند . در ميان روغنها آنها كه با معده سازگارتر از سايرين هستند و كمتر زيانرسان و كمتر سبب سستى معده مىشوند از اين قرارند : روغن زيتون ، روغن گردو ، روغن پسته . داروها و غذاهايى كه با معده سازشى ندارند و اكثرا زيان به معده مىرسانند عبارتند از : ثمر صنوبر ، سلق ، ريحان كوهى ، شلغمى كه بسيار نپخته است و از هم پاشيده نشده است ، ترشك ، سرمك ، بقله يمانيه ( سفيد مرزيا سرخمرز « 2 » ) . اگر بقله يمانيه همراه سركه و آبكامه و روغن زيتون باشد كه در اين حالت زيانى به معده نمىرساند . شنبليله و كنجد براى معده خوب نيستند كه معده را ناتوان مىگردانند . شير زيان به معده مىرساند . همچنين خوردن مغز و مخ استخوانها براى معده خوب نيست . نوشابهها : هر نوشابهاى كه تازه ساخته و غليظ پرمايه باشد با معده سازگار نيست . داروهاى سازگار با معده : ثمر درخت عرعر و ميوهء گياه پنج انگشت با معده سازگارند . اين را هم بدان ! هر دارويى كه اسهالآور است و هر غذا و دارويى كه طبيعت انسان از آن نفرت دارد و مزهاش مطابق ميل انسان نيست ، براى معده خوب نيستند . دشمن سرسخت معده جماع كردن است ، از هر زيانآورى بيشتر زيان به معده مىرساند ، اگر انسان جماع نكند بهترين خدمت را به نفع معده انجام داده است . قى كردن عموما به زيان معده است ، هرچند گاهى قى كردن براى تخليهء مواد از معده مفيد باشد
--> ( 1 ) - زندهياد شيخ سعدى ، همين موضوع را در گلستان به نظم درآورده است و از زبان يكى از بزرگان مىفرمايد : شكم زندان باد است اى خردمند * ندارد هيچ عاقل باد در بند چو باد اندر شكم پيچد فرو هل * كه باد اندر شكم بار است بر دل و يا فرمايد : حريف ترشروى ناسازگار * چو خواهد شدن دست پيشش مدار . ( 2 ) - بقله يمانيه را در طبرستان و تنكابن « اشكنى » گويند .